32 vrouwen die ons inspireren; LHBTQ+ rolmodellen door de jaren heen (deel 1)

Trots zijn op wie je bent en wat je bent is iets wat we vieren tijdens Pride. In de zomermaanden, en met name in juni, wordt er stil gestaan bij de acceptatie van LHBTQ’ers. En voor die acceptatie hebben al tal van (inter)nationale vrouwen voor ons (soms zelfs letterlijk) gevochten. Omdat het belangrijk is dat we deze voorvechters niet vergeten hebben we deze lijst met inspirerende rolmodellen door de jaren heen gemaakt.

De vroege jaren

Je denkt misschien er dat pas eind 20e er ruimte was voor biseksuele en lesbische vrouwen in de media, maar niets is minder waar. Zelfs lang voordat de rellen in ‘Stonewall’ plaatsvonden, waren het de Amerikaanse blueszangeres Bessie Smith, de androgene actrice Katharine Hepburn en de biseksuele actrice Marlene Dietrich die een gezicht gaven aan LHBTQ+ vrouwen.

Bessie Smith

De in Tennessee geboren Bessie Smith (1894 – 1937) kwam openlijk voor haar biseksualiteit uit. Opvallend in die tijd. In haar teksten zong ze over seksualiteit (‘Foolish Man Blues’, ‘It’s Dirty But Good’, ‘The Boy in the Boat’) en trok ze de huidige gendernormen in twijfel (‘Young Woman’s Blues’). Zelfs nu zijn zulke teksten revolutionair.

In 1935 kwam de film ‘Sylvia Scarlett’ uit waarin Katherine’s personage, verkleed als man, wordt gekust door tegenspeelster Dennie Moore. Je kunt je voorstellen dat dat, zeker in die tijd, behoorlijk controversieel was. Ook buiten de poorten van Hollywood speelde Katherine met haar gender identiteit en beschouwde ze haar seksualiteit als fluïd. In een talkshow zei ze ooit: ”I am the missing link between the genders”. Ze verzette zich duidelijk (en publiekelijk) tegen de traditionele rol van een vrouw.

De Duitse actrice Marlene Dietrich is misschien wel een bekender gezicht in de geschiedenis van LHBTQ+ vrouwen in de media. Ze was tijdens haar carriere (1919–1984) open over haar relaties met zowel mannen als vrouwen. En een aantal van deze vrouwen waren ook geen onbekende in Hollywood. Zo had ze, volgens haar biograaf, affaires met onder andere de Franse zangeres Edith Piaff en de van oorsprong Zweedse actrice Greta Garbo. Van deze laatste twee vrouwen wordt er tegenwoordig ook gezegd dat zij hoogstwaarschijnlijk biseksueel waren, maar Dietrich kwam hier publiekelijk voor uit. Daarbij stond zij in die tijd al bekend als een rebelerende vrouw die zich met haar androgene kledingstijl verzette tegen het stereotype vrouwenbeeld, monogamie en de heersende heteronormativiteit.

In Nederland was het de openlijk lesbische schrijfster Anna Blaman die LHBTQ+ vrouwen op de kaart zette. In 1941 maakte zij naam voor zichzelf met de roman ‘Vrouw en Vriend’. Haar bekendste werk is ‘Eenzaam Avontuur’. Hoewel ze zich niet expliciet inzette voor de beweging, was haar openheid over haar liefde voor vrouwen baanbrekend.

Jaren 60

De jaren 60; Flower Power, onafhankelijkheid en vrijheid. Maar ook; de Stonewall rellen. Niemand kan ontkennen dat die gebeurtenis een enorme impact had op de LHBTQ+ community. Soms lijken deze rellen gedomineerd te zijn door homoseksuele mannen, maar niets is minder waar. De Amerikaanse lesbienne Stormé DeLarverie (hele toepasselijke naam!) ontketende volgens haarzelf en vele ooggetuigen de rellen in de New Yorkse gaybar. Maar, even voor de duidelijkheid: “It was a rebellion, it was an uprising, it was a civil rights disobedience–it wasn’t no damn riot.”, zei DeLaverie over de gebeurtenissen. Ze wordt gezien als de Rosa Parks van de gay community en heeft zich in de jaren na Stonewall nog veelvuldig ingezet voor LHBTQ+’ers. Ze werkte als uitsmijter voor verschillende lesbische bars in New York en was actief lid van Stonewall Veterans’ Association.

Stormé Delarverie

Jaren 70

Eind jaren 60 is het tijd voor de tweede feministische golf. Lesbiennes speelde zowel in Nederland als in het buitenland een opvallend grote rol in de strijd om gelijke rechten en plichten. Nu is dat eigenlijk ook weer niet zo opvallend, want LHBTQ+ vrouwen waren en zijn in het algemeen actieve voorvechters van vrouwenrechten. Zo liepen ze dus ook mee in demonstraties voor abortus en tegen verkrachting. In de voorgaande jaren krijgt ook de homo-emancipatie meer voet aan de grond, maar hierbij ging het vooral om mannen. Er was weinig specifieke aandacht voor vrouwen. Ook binnen de feministische beweging is er weinig plek voor lesbiennes. Onder andere Maaike Meijer is één van de vrouwen die hier genoeg van heeft en samen met twee anderen richt zij actiegroep ‘Paarse September’ op die van mening is dat heteroseksuele vrouwen juist de vrouwenonderdrukking in stand houden. Mede dankzij Meijer’s actiegroep komen steeds meer vrouwen uit de kast.

Maaike Meijer
Foto door Loraine Bodewes

 

Ook in het buitenland kwam er meer aandacht voor lhbtq+ vrouwen. De van oorsprong Oostenrijkse Barbara Gittings zette zich in Amerika in voor gelijkheid. Ze was verantwoordelijk voor het opzetten van het New Yorkse ‘Daughters of Bilitis’; de eerste organisatie die zich inzette voor lesbiennes op politiek vlak. Gittings zette zich al sinds eind jaren 50 in voor LHBTQ+’ers. In de jaren 70 hield ze zich bezig met het vergroten van de zichtbaarheid van lesbiennes, biseksuelen en homoseksuelen. Ze was zelf ook vaak te zien in televisieprogramma’s om het onderwerp bespreekbaar te maken.

Jaren 80

Denk je aan de jaren 80, dan denk je überhaupt aan Madonna. Niet alleen haar controversiele nummers als ‘Like a Virgin’ en ‘Like a Prayer’ maakte indruk, ook haar imago maakte van haar een wereldster. Ze stak haar seksualiteit niet onder stoelen of banken. Hoewel ze zichzelf nooit publiekelijk een label heeft aangemeten maakte ze zich op verschillende manieren sterk tegen het heteronormatieve beeld. In de jaren 80 zette ze zich in tegen de bestrijding van AIDS. Deze ziekte overschaduwde de gay scene in deze jaren en dit zette het gevecht voor tolerantie en acceptatie van LHBTQ’ers op een lager pitje. Homoseksuelen werden door de ziekte bijna gebrandmerkt. Queer vrouwen verdwenen wat meer naar de achtergrond, terwijl sterren als Elisabeth Taylor, Annie Lenox en Madonna zich inzetten voor de strijd tegen AIDS.

Naast haar strijd tegen AIDS was (en is) Madonna een graag geziene ‘gast’ op pride parades en spreekt zich veelvuldig uit over LHBTQ+ rechten. Ook met haar videoclip voor Music, waarin ze een stripclub bezoekt, en met haar infamous zoen met Britney Spears tijdens de MTV Awards begin 2000, zorgde ze voor meer zichtbaarheid.

De openlijk lesbische zangeres K.D. Lang doet meer. Met haar nummers zorgt ze voor meer zichtbaarheid, maar ze zet zich ook in voor LHBTQ+ rechten. Ook haar androgene uiterlijk zorgt al voor haar publiekelijke coming out in 1992, voor een verandering in de samenleving. Weinig mainstream zangeressen wijken af van het stereotype vrouwelijke uiterlijk.

K.D. Lang

In de sportwereld is het tennisster Martina Navratilova die zich inzet voor gay rights. Al begin jaren 80 komt ze uit de kast, gedwongen. Een krant publiceert een interview waarin ze vertelt biseksueel te zijn. Dit terwijl ze hen vertelde hiermee te wachten tot ze zelf klaar was haar verhaal te vertellen. De tennisster gaf daarna samen met haar vriendin nog een interview om tekst en uitleg te geven. Sindsdien zet ze zich in voor LHBTQ+ rechten. Ze sprak onder andere tijdens de March on Washington for Lesbian, Gay and Bi Equal Rights and Liberation in 1993 en ontving voor haar inzet de National Equality Award.

Benieuwd naar de rolmodellen van de jaren 90, 00, 10 en het heden. Je vindt volgende week deel 2 van ’32 vrouwen die ons inspireren; LHBTQ+ rolmodellen door de jaren heen’ op IntoGirls.nl!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *