Lesbische geschiedenisles 1 – Was Sappho lesbisch?

De meeste middelbare school geschiedenislessen geven de indruk dat vrouwen een vrij recente uitvinding zijn. Er wordt weinig over ze verteld. En dat er vroeger ook vrouwen leefden die op andere vrouwen vielen hoor je helemaal bijna nooit. Toch hebben we informatie over lesbische en biseksuele vrouwen uit het verleden. In deze lesbische geschiedenislessen lees je meer over ze.

Gelukkig als de goden lijkt
mij de man die vlak
tegenover jou zit en luistert
naar je mooie stem

en lieve lach zodat plots
mijn hart in mijn borst bonst
zodra ik naar je kijk
stokt mijn stem

mijn tong is gebroken,
een licht vuur loopt door
mijn huid, ik zie niets meer
mijn oren suizen

zweet stroomt van mij af
een beven bevangt me
ik ben groener dan gras
het lijkt of ik dood ga

Bovenstaand gedicht is niet geschreven door Hayley Kiyoko maar door Sappho, een dichteres die rond 600 voor Christus leefde. Ze was zo beroemd om haar gedichten over de vrouwenliefde dat het woord lesbisch is afgeleid van de woonplaats van Sappho: het eiland Lesbos.

Singer-songwriter uit de oudheid

Sappho was een lyrische dichteres, ze droeg haar gedichten voor terwijl ze op de lier speelde. Een soort singer-songwriter uit de oudheid dus. Dat Sappho’s hartstochtelijke gedichten voornamelijk gericht waren aan vrouwen was voor die tijd ook uitzonderlijk.

Over Sappho’s leven zelf weten we niet veel. Sommige bronnen zeggen dat ze getrouwd was en een dochter had, in een andere bron staat dat ze zelfmoord gepleegd zou hebben vanwege een man. Deze bronnen zijn ver na Sappho’s leven geschreven, of deze verhalen echt waar zijn is dus onduidelijk. Van Sappho’s gedichten zijn er weinig overgebleven. De gedichten die we hebben zijn voornamelijk gevonden op snippers papyrus die weer aan elkaar gepuzzeld moesten worden.

Tribade

Omdat er zo weinig bekend is over Sappho, is die weinige informatie steeds aangepast aan de ideeën van de periode waarin men over haar schreef. Daarom geven latere verhalen over Sappho informatie over hoe er in een bepaalde periode gedacht werd over vrouwen met same-sex gevoelens.

In de Romeinse tijd bewonderden en imiteerde men Sappho’s gedichten. Toch schreven Romeinse mannen ook dat Sappho onnatuurlijk was, een tribade (vrouw die met een andere vrouw schaart), een prostituee en een manwijf. Sappho werd als seksueel losbandig gezien, met zowel mannen als vrouwen.

In de 17e en 18e eeuw was Sappho een terugkerend karakter in pornografische publicaties. Vanaf die tijd gebruikte men de woorden Saffisme en Lesbienne als synoniemen voor het woord tribade. Ook in deze periode werd Sappho niet exclusief als homoseksuele vrouw gezien maar als seksueel bandeloos.

De 19e eeuw was een periode waarin vrouwelijke seksualiteit erg onderdrukt was. Er stond zelfs geen straf op lesbisch gedrag omdat men dacht dat het niet bestond. In deze periode bleven Sappho’s gedichten populair. De gedichten die over vrouwen gingen werden aangepast zodat het leek alsof Sappho over mannen had geschreven. Het verhaal dat Sappho zelfmoord gepleegd zou hebben vanwege een man was het enige verhaal dat men over haar vertelde. Zo werd van Sappho een keurige heteroseksuele dichteres gemaakt.

Nothing new

De feministische en lesbische beweging die opkwam in de tweede helft van de twintigste eeuw zorgde ervoor dat vrouwengeschiedenis op universiteiten aandacht kreeg. Ook Sappho’s leven werd onderzocht en beschreven. Met de weinige informatie die we over haar hebben zullen we nooit kunnen zeggen hoe Sappho’s leven precies verliep en wat Sappho’s geaardheid was. Wat we dankzij Sappho wel weten is dat vrouwenliefde van alle tijden is. Zoals Hayley Kiyoko zingt: Girls like girls like boys do, nothing new.

Meer lezen over Sappho?

Sappho’s gedichten: Gedichten – Sappho, vertaald door Mieke de Vos
Fictie: Sappho’s sprong – Erika Jong
Non-Fictie: Margaret Reynolds – The Sappho Companion

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *