Lesbische geschiedenisles 2 – Vrouwen in mannenkleren

De meeste geschiedenislessen op de middelbare school geven de indruk dat vrouwen een vrij recente uitvinding zijn. Er wordt weinig over ze verteld. En dat er vroeger ook vrouwen leefden die op andere vrouwen vielen hoor je helemaal bijna nooit. Toch hebben we informatie over lesbische en biseksuele vrouwen uit het verleden. In deze lesbische geschiedenislessen lees je meer over ze.

Je kent vast het kinderliedje ‘Daar was laatst een meisje loos’. Het gaat over een meisje dat zich als jongen verkleedde en matroos werd. In de liedtekst zit een kern van waarheid, vooral in de zeventiende en de achttiende eeuw waren er in heel Europa vrouwen die zich als man verkleedden. Alleen in Nederland al zijn er 120 gevallen bekend, dit zijn natuurlijk alleen de vrouwen die betrapt zijn. De reden voor travestie was meestal economisch; ze probeerden werk te vinden als soldaat of matroos. Soms was ook de liefde een reden om zich voor te doen als het andere geslacht. Van een paar verkleedde vrouwen weten we zelfs dat ze met een andere vrouw trouwden.

Hannah Snell
Hannah Snell (ca. 1750) – vrouw die als soldaat diende

Een huwelijk tussen twee vrouwen in de vroegmoderne tijd

In vroegmoderne tijd dachten vrouwen die op vrouwen vielen vaak dat ze een overstap naar het andere geslacht moesten maken om hun seksuele relatie met een andere vrouw te rechtvaardigen. Zo hadden Hendrickgen van der Schuyr en Trijntje Barents een relatie. Hendrickgen besloot zich als man te kleden, waardoor de relatie ook voor de buitenwereld zichtbaar kon worden en ze met elkaar konden trouwen. Interessant is dat ze in het verhoor over hun relatie aangaven dat de seks beter werd sinds Hendrickgen zich als man verkleedde.

Meerdere vrouwenstellen konden met elkaar trouwen omdat één van hen zich als man kleedde. De vrouwen waarvan wij weten dat ze met elkaar getrouwd waren, zijn betrapt. Er stond straf op een huwelijk met iemand van hetzelfde geslacht en op travestie, dit was meestal levenslange verbanning uit de woonplaats en het verbod voor de twee vrouwen om nog met elkaar om te gaan.

Maria van Antwerpen

De meest bekende vrouw die zich als man kleedde was Maria van Antwerpen. Haar arrestaties kwamen in de publiciteit, er werden nieuwsliederen over haar gemaakt en een biografie over haar geschreven. Maria werd twee keer opgepakt omdat ze verkleed was als man, ze was ook twee keer getrouwd met een vrouw.

Maria was twaalf toen ze wees werd. De tante die voor haar moest zorgen mishandelde haar. Eerst werd ze dienstmeid, maar toen ze ontslagen was besloot ze om zich als man te kleden en soldaat te worden. Ze noemde zichzelf Jan van Ant en ze trouwde met een andere vrouw. Vijf jaar later werd ze opgepakt en ontmaskerd. Haar vrouw beweerde dat ze nooit gemerkt heeft dat Jan eigenlijk een vrouw was, en Maria ontkende ooit met haar vrouw gevreeën te hebben.

Achttien jaar later werd Maria opnieuw opgepakt omdat ze zich als man verkleed had. Opnieuw was ze getrouwd met een vrouw. Deze keer was haar echtgenote wel op de hoogte van haar sekse. Zij had zelfs voorgesteld dat Maria zich weer als man zou kleden, omdat ze ongehuwd zwanger was en een echtgenoot nodig had. Bij het proces hield Maria in eerste instantie vol dat zij het kind van haar echtgenote verwekt had. Ze werd onderzocht, maar ze bleek biologisch gezien een vrouw te zijn. Net als bij het eerste proces zei ze dat ze geen seksuele omgang met haar echtgenote had gehad, wat in tegenspraak lijkt met haar eerdere bewering.

Er werd gezegd dat Maria dragondermanieren (soldatenmanieren) had en er goed uit zag in mannenkleding. Haar mannelijkheid cultiveerde ze door te vissen en pijp te roken. Over haar travestie zei ze dat haar ouders eigenlijk een zoon wilden en dat God het had voorbeschikt dat ze zo mannelijk was. Ze zei in de natuur een manspersoon te zijn en alleen uiterlijk een vrouwspersoon.

Moderne labels op historische figuren

De bovenstaand beschreven vrouwen zouden als lesbisch, bi of transgender beschreven kunnen worden. Zelf zagen ze zich niet zo omdat deze termen niet bestonden in hun tijd. Het is verraderlijk om deze hedendaagse terminologieën op het verleden te plakken, omdat deze niet de realiteit van de persoon zelf beschrijven. Toch is het mooi om te zien dat liefde tussen vrouwen altijd bestaan heeft, en dat er altijd vrouwen geweest zijn die zijn ingegaan tegen dominante seksualiteit- en gendernormen.

Meer lezen?

Vrouwen in mannenkleren – Rudolf Dekker, Lotte van de Pol
Compagniesdochters Vrouwen en de VOC (1602-1795) – Michel Ketelaars

Afbeelding: schilderij van Judith Leyster: Vrolijk gezelschap (1629)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *